foto Ron Baltus
foto Ron Baltus
Algemeen
Activeiten en Agenda
Biologie
Oriëntatie vooraf
Benodigdheden
Voeding
Huisvesting
Gezondheid en ziektes
Voortplanting
Gedrag
Vakantie
Afstandsdieren
Wetgeving
Organisaties
Bibliotheek
vragen
De bekendste kleine zoogdiersoorten zijn natuurlijk de knaagdieren en
konijnen. Niet zelden knuffeldieren die de mens graag gezelschap houden. Wie
geen speciale eisen stelt aan bijvoorbeeld het ras, koopt vaak al voor weinig
geld een vriendelijke knager of een aanhankelijk konijn. Ook de verzorging van
de dieren kost in de regel geen wereldbedrag. Voor een paar tientjes per maand
heeft broer konijn goede voeding en een uitstekende bodembedekking in het hok of
de kooi. Bedenkt u bij aanschaf wel dat een konijn met goede voeding en
verzorging 10-12 jaar of ouder kan worden, en dat diergeneeskundige zorg voor
konijnen duurder is dan voor een kat!. We raden u daarom aan alleen een konijn
te nemen als u dat zelf (ook) wilt, en niet alleen de kinderen. Vergeleken met
andere diersoorten zijn de meeste kleine en populaire knagers relatief
gemakkelijk te houden. Elke dag schoon water, elke dag voer, soms aangevuld met
vitaminerijke toevoegingen en regelmatige een schoon hok of een gereinigde kooi.
Het tamme konijn wordt door veel mensen als huisdier gehouden. Daarnaast houden
nogal wat hobbyisten zich bezig met het verbeteren en instant houden van diverse
rassen. Naast raszuivere konijnen komen ook veel rasloze dieren voor. In
vroegere jaren kwamen de konijnen niet in zo'n grote verscheidenheid voor. Al
onze konijnenrassen stammen van oorsprong af van het wilde konijn. Het wilde
konijn leeft in groepsverband en woont in een burcht, een uitgebreid
gangenstelsel. Ze voeden zich met grassen, klavers en granen, maar ook jonge
boompjes staan op het menu.
Konijnen. Ooit dieren die uitsluitend als vee gehouden werden, maar de
laatste decennia vooral ook gezelschapsdier. Foto: Martin Hoogerwaard.
Konijnendagen
Verschillende liefhebbers organisaties en dergelijke organiseren een eigen konijnendag. Op deze dagen zijn soms shows of keuringen,
maar er zijn veel meer activiteiten met en over konijnen.
Konijnen en kleindiershows
De nationale shows en de shows per provincie, voor diverse kleine huisdieren, zijn te vinden via
kleindierplaza.nl van de Nederlandse Federatie voor
Kleindierententoonstellingen.
Auteur: M. van Doorn
Het konijn (Oryctolagus cuniculus) behoort niet tot de familie van de knaagdieren, zoals vaak gedacht wordt, maar tot de haas-achtigen. Deze komen voor van de Noordpoolgebieden tot de tropische gebieden. Alle haasachtigen bezitten ongeveer dezelfde lichaamsbouw en hebben ongeveer dezelfde voorkeuren qua voeding.
Net als de knaagdieren hebben de haasachtigen geen hoektanden, maar goed ontwikkelde snijtanden. Deze tanden hebben geen gesloten wortels, maar groeien hun leven lang door net als de kiezen. De haas-achtigen onderscheiden zich van de knaagdieren doordat in de bovenkaak niet één, maar twee paar snijtanden aanwezig zijn. De grootste snijtanden staan vooraan, de kleinere snijtanden (de stifttanden) staan direct daarachter.
In Nederland kennen we ongeveer 50 verschillende konijnenrassen. Van de kleinste die (volwassen) ongeveer 1 kilo weegt tot het
grootste ras, de Vlaamse reus, die al snel een gewicht van 6 kilo bereikt.
In de dierenspeciaalzaak komen we voornamelijk de kleinere konijnenrassen tegen zoals de kleurdwerg en de Nederlandse hangoordwerg.
Over het algemeen genomen zijn de mannetjes aanhankelijker dan de vrouwtjes. De mannetjes daarentegen willen nogal eens gaan sproeien
(urine spuiten), ook als er geen vrouwtjeskonijnen in de buurt zijn.
Konijnen zijn herbivoren oftewel planteneters. In het wild voeden ze zich met grassen, kruiden, wortels etc. Voor de konijnen die wij als huisdier houden, is een speciale konijnenkorrel ontwikkeld. In deze korrel zit alles wat ze nodig hebben in de juiste hoeveelheid. Dit voer is een prima basisvoer. Ook is er gemengd konijnenvoer te koop. Het nadeel van dit voer is dat ze allen datgene eten wat ze lekker vinden en de rest laten staan. Ze krijgen zo dus niet alles binnen wat ze nodig hebben. Toch wordt dit vaak verkocht, omdat het er leuker/ lekkerder uitziet dan de 'volledige' konijnenkorrel.
Hoewel de konijnenkorrels alles bevatten wat het dier nodig heeft, is het beter om de hoeveelheid te beperken tot 20 gram per kilo konijn en daarnaast dagelijks ruim voldoende hooi te geven. Dit is goed voor de maagdarmwerking, het dier is er langer mee bezig en van alleen korrels wordt het dier snel te vet. Als aanvulling kan een konijn wat droog brood, gras, paardenbloemblad, weegbree, wortel etc. krijgen, variatie is belangrijk. Geef nooit meer dan het konijn in drie kwartier opeet. Hierdoor wordt rotting van het groenvoer voorkomen.Negatieve ervaringen met bepaalde groentesoorten zijn vaak het gevolg van en eenzijdig aanbod. Is een konijn niet gewend om groenvoer te eten, dan moet de overgang van droogvoer naar groenvoer heel geleidelijk gebeuren om darmstoornissen te voorkomen.
Geef jonge konijnen die net zijn aangeschaft de eerste tijd geen groenvoer. Laat de dieren eerst wennen, maar geef wel veel hooi. Na gewenning kunnen heel kleine beetje gegeven worden. Dat is heel gewoon. Een konijn produceert twee soorten mest. De harde mest (70% droge stof - de bekende konijnenkeutels) en de zachte mest (35% droge stof). De laatste eet het konijn niet zelden rechtstreeks uit de anus en slikt het zonder te kauwen door. Door het eten van deze mest krijgt het konijn extra vitamine B en K binnen en het levert ongeveer 10% van de eiwitbehoefte van het konijn. Uiteraard moet het dier altijd vers drinkwater tot zijn beschikking hebben.
zie filmpje
foto Edith de Geest
Als we het konijn gaan huisvesten, hangt de keuze van het hok af van de plek waar het konijn komt te staan. Komt het konijn buiten te staan dan wordt meestal gekozen voor een houten hok, met daarin een open en een dicht gedeelte. Een konijn kan prima tegen de kou, mits hij eraan gewend is, maar niet tegen tocht. Het hok moet zo worden neergezet dat het beschut staat en de zon er niet in schijnt. Ook regen of sneeuwinslag moet worden voorkomen, eventueel kan het hok tijdelijk worden afgeschermd. Het is niet goed voor een konijn als het van buiten naar binnen wordt gehaald en na een poosje weer wordt terug gezet. Door de grote temperatuurschommelingen kan het dier kou vatten. Uiteraard is de grootte van het hok afhankelijk van de grootte van het konijn.
Hitte
Konijnen kunnen slecht tegen warmte. Daarom mag het hok nooit in de zon
staan. Is het ook in de schauw 27 graden of warmer zorg dan voor verkoeling.
Geef de konijnen b.v. plastic flessen met bevroren water in een handdoek
gewikkeld (zie filmpje)
of hang een wit nat laken over het hok. Zorg ervoor dat je konijn uit het hok
kan,
zodat hij op koel gras of op stenen kan gaan liggen. Als je de stenen nat maakt
geeft dat nog meer koelte. Ook kun je een ventilator gebruiken om je konijn koel
te houden,
zolang je ervoor zorgt dat deze niet rechtstreeks op je konijn waait.
Richtlijnen hokgrootte
Jonge dieren tot 3 maanden oud: 80 x 40 x 40 cm minimaal
Volwassen dwergrassen: 100 x 60 x 50 cm
minimaal
Volwassen grote en middelgrote rassen: 120 x 60 x 60 cm minimaal
Komt het konijn in huis te staan dan kan het dier gehuisvest worden in een kooi. Een konijn is van nature zindelijk en kan onder toezicht los in huis lopen. Hou hem altijd wel goed in de gaten, want ze knagen graag aan elektriciteitsdraden, telefoonsnoeren etc. Het is dus verstandig al deze snoeren goed weg te bergen.
Als bodembedekking in de kooi of het hok kan katoenplukafval (No-Smell) worden gebruikt met daarop een laag stro. Houtvezelstrooisel staat momenteel ter discussie i.v.m. mogelijk vrijkomende stoffen die de gezondheid van het konijn kunnen schaden. De konijnen die buiten worden gehouden mogen als het koud wordt extra veel stro als nestmateriaal. Eventueel kan in de mesthoek wat kattengrit onder het strooisel worden gelegd, dit voorkomt geurtjes. Het hok moet wekelijks worden schoongemaakt.
Ook langharige konijnen, moeten regelmatig worden gekamd om klitten te voorkomen. Eventueel kan het dier 3 x per jaar
worden geknipt of geschoren.
Een gezond konijn is attent, heeft een gladde glanzende pels, heldere
oogjes, schone oren en een goede conditie. Als een konijn apathisch wordt, niet
wil eten, vermagert, een doffe vacht krijgt, piepende ademhaling heeft,
kleine keutels maakt,
diarree heeft of andere
ziekteverschijnselen vertoont, is het verstandig een dierenarts te raadplegen. Te lang wachten met het inschakelen van deskundige hulp
kan fatale gevolgen voor het konijn hebben.
Bij het konijn komen twee besmettelijke ziekten voor waartegen geënt kan worden: myxomatose en VHS/VHD. Deze enting (tegen beide ziekten) moet twee keer per jaar plaatsvinden.
Een mannetjeskonijn heet ram of rammelaar, het vrouwtjeskonijn noemen we een voedster en jonge konijnen worden lampreien genoemd. Konijnen zijn op een leeftijd van vier maanden geslachtsrijp. Dit betekent, dat het dier zich kan voortplanten. Voor de fokkerij zijn ze dan nog niet geschikt. Afhankelijk van de grootte kan dit vanaf zes maanden.
De draagtijd van het konijn ligt tussen de 28 en de 33 dagen. Dwergkonijnen krijgen twee tot vier jongen per worp. Grotere konijnen
krijgen meer jongen. Jonge konijnen worden kaal en blind geboren. Na tien dagen gaan de oogjes open en zijn ze behaard. Op een leeftijd
van 7 - 8 weken mogen ze gespeend worden (bij de moeder weg) en eventueel verkocht kunnen worden.
Met 6 weken is het darmstelsel van een tam konijn nét klaar, de goede darmflora
is nét gevormd, het is een zogenaamde kritieke leeftijd. Een week wachten zorgt
dat de darmflora stabieler is en een konijntje dus sterker is, minder snel
darmziekten oploopt.
Konijnen en vakantie
Mee naar vakantiebestemming
Afhankelijk van de vakantieplannen en -bestemming is het goed mogelijk
konijn(en) mee te nemen, zoals dat ook bij katten mogelijk is. Zeker binnen
Nederland is dat een goed te overwegen optie, mits daar op het vakantieadres
geen bezwaar tegen is. Dat dient u van te voren natuurlijk wel te checken.
Overigens, waar ‘geen huisdieren’ staat worden vaak alleen honden en katten
bedoeld; vraag even na of dat ook voor een konijntje geldt.
Wat betreft het buitenland: de wetgeving vermeldt daar weinig over. Aangeraden
wordt om voor de zekerheid voor een reiskonijn toch een Europees
vaccinatieboekje te laten aanmaken door uw dierenarts, inclusief een
gezondheidsverklaring kort voor uw vertrek. Die vaccinaties (tegen myxomatose en
VHD) zijn in ieder geval, ook als uw konijn altijd thuis blijft, van groot
belang, ook zonder buitenlandplannen!
Konijnen zijn erg gevoelig voor stress en hoge temperaturen. Een lange reis naar
een warme bestemming is daarom af te raden.
U dient ook rekening te houden met de in het buitenland niet gegarandeerde
kwaliteit van gezondheidszorg voor konijnen bij de gemiddelde dierenarts, en ook
zijn bepaalde medicijnen, waar uw konijn mogelijk regelmatig behoefte aan heeft,
niet altijd verkrijgbaar. Zorg dat u daar voldoende van meeneemt.
Heeft uw konijn regelmatig problemen, dan is het nuttig uw dierenarts een korte
samenvatting daarvan te laten meegeven in het engels of nog liever de taal van
uw bestemming.
Zijn er op deze punten geen bezwaren, dan kan een konijn mee (hetgeen ook
voordelen heeft, zie hieronder).
Zorg voor het transport voor een ruim verblijf met ruwe en absorberende
ondergrond en continue aanwezigheid van drinkwater en de voeding die
gebruikelijk was, inclusief hooi.
Laat bij een tussenstop in geen geval een konijn achter in de auto in de zon;
bij honden kan dit binnen 10 minuten al dodelijk zijn, maar bij konijnen nog
sneller.
Op vakantie zonder konijn(en)
Al is het dus mogelijk om uw konijn(en) mee te nemen op vakantie, meestal wordt
er voor gekozen om huiskonijn(en) niet mee te nemen.
Vaak wordt gekozen voor verzorging door buren of door kennissen die zelf geen
konijnen hebben.
Helaas is die keuze in veel gevallen niet ideaal. Juist in de vakantieperiode
overlijden namelijk veel konijnen gedurende zo’n oppassituatie.
De verzorging van een konijn en de oplettendheid van de verzorger luisteren veel
nauwer dan die bij honden en katten.
Een buurman ziet het dier gemiddeld eenmaal per dag om voer en drinkwater bij te
vullen, als dat al gebeurt (!). Afwijkend gedrag wordt niet waargenomen of pas
als het veel te laat is. Veel ‘vakantiekonijnen’ sterven door Myiasis: het bij
het leven opeten van een konijn door vliegenmaden die vrijkomen uit eieren die
vliegen afzetten in een vieze achterkant van een konijn. Andere thuisblijvers
sterven doordat te laat is gezien dat er geen of te kleine keutels geproduceerd
worden, hetgeen een aanwijzing is voor een stilliggend maagdarmkanaal. Dat wordt
onder andere veroorzaakt door stress en is zonder medicatie dodelijk.
Je kunt niet van iemand die geen konijnen heeft, en daar zelf geen affiniteit en
ervaring mee heeft, verwachten dat op al deze dingen goed wordt gelet, en dat
gebeurt vaak dan ook niet, met alle gevolgen van dien.
Daarom geldt het advies, dat, indien een met konijnen bekende oppas niet
beschikbaar is, het beter is uw konijn(en) gedurende uw vakantie onder te
brengen bij een meer professionele konijnenopvang. Daar weten ze precies waar ze
bij deze dieren op moeten letten. Meestal is aan deze adressen ook een
dierenarts verbonden die thuis is in deze diersoort. Bovendien zijn op deze
adressen alle voeders aanwezig die de diverse konijnen gewend zijn. Zeker onder
enige stress is het niet verstandig ook nog andere voeding te laten geven dan
gewend.
Via internet is eenvoudig zo’n veilig adres in uw omgeving te vinden. Het kost
iets meer dan de fes wijn voor de buurman, maar maakt het thuiskomen vaak
aangenamer.
Mocht u toch verkiezen uw konijn(en) toe te vertouwen aan die buurman, geef dan,
naast het telefoonnummer van uw dierenarts, de volgende informatie mee:
Maak een afspraak met een konijnendierenarts voor onderzoek als een konijn:
Langer dan één dag niet eet
Langer dan één dag te sloom is
Vermagert
Kleine keutels produceert
Regelmatig poepklonten onder de staart heeft (zie hieronder)
Een natte kin of mondhoeken heeft
Melkachtige uitvloeiing uit de ogen heeft
Wat u verder nog dient te weten: konijnen produceren elke nacht/ochtend een
zachte soort keutels. Die eten ze zelf op en dat is normaal. Als dat niet
gebeurt blijven ze plakken onder de staart. Er is dan een aanwijzing dat er een
probleem is. Bovendien zijn vliegen er dol op en leggen er eieren in; de larven
die daar uit komen eten vervolgens het konijn op. Controleer daarom, vooral ’s
zomers elke dag het achterwerk van het konijn.